Adidasy to potoczne określenie butów sportowych, a nie wyłącznie obuwia marki Adidas. Nazwa pochodzi od znaku towarowego adidas i z czasem stała się w polszczyźnie eponimem, czyli nazwą własną używaną jako określenie całej kategorii produktów.
Dlaczego na buty sportowe mówimy „adidasy”?
Początkowo adidasy oznaczały po prostu buty wyprodukowane przez markę Adidas. Ponieważ firma była bardzo rozpoznawalna, jej nazwa zaczęła być używana szerzej – jako potoczne określenie sportowego obuwia z gumową podeszwą, noszonego zarówno podczas aktywności fizycznej, jak i na co dzień.
Językoznawcy nazywają takie zjawisko eponimią. Polega ono na tym, że nazwa konkretnej marki, osoby lub produktu przechodzi do języka jako nazwa pospolita. Podobnie funkcjonują między innymi „krówki” jako nazwa rodzaju cukierków czy „termos” jako określenie naczynia utrzymującego temperaturę.
W przypadku słowa „adidasy” granica między marką a kategorią obuwia zatarła się w mowie potocznej. Dlatego ktoś może powiedzieć, że kupił nowe adidasy, choć ma na myśli sneakersy Nike, Puma albo New Balance. Z punktu widzenia znaczenia potocznego komunikat jest zrozumiały, ale w dokładnym nazewnictwie nie jest to poprawne określenie marki. W sklepie, opisie produktu lub komunikacji zawodowej lepiej użyć sformułowania buty sportowe albo sneakersy.
Jak zmieniało się znaczenie słowa „adidasy”?
Współczesne znaczenie tego wyrazu jest dominujące, ale w polszczyźnie funkcjonowały także inne użycia. Można je uporządkować w kilku grupach:
- Potoczne określenie obuwia sportowego – „adidasy” oznaczają różne sneakersy, trampki i inne lekkie buty noszone na co dzień lub do aktywności fizycznej.
- Nazwa butów marki Adidas – w tym znaczeniu słowo odnosi się wyłącznie do produktów tego producenta i zachowuje związek z nazwą własną.
- Nieprecyzyjne określenie obuwia innej marki – sformułowanie „adidasy Nike” jest potoczne, lecz miesza nazwę kategorii z nazwą konkretnego producenta.
- Historyczny slang lat 80. i 90. – w części ówczesnego języka potocznego „adidas” bywał używany jako krzywdzące określenie AIDS lub zakażenia HIV. Było to związane z niskim poziomem wiedzy na temat wirusa i choroby, a dziś takie użycie ma charakter archaiczny i pejoratywny.
Obecnie w opisach mody i obuwia częściej pojawia się termin „sneakersy”. Jest szerszy i nie wskazuje konkretnej marki, dlatego lepiej pasuje do współczesnego języka handlowego oraz profesjonalnych opisów produktów. „Adidasy” pozostają natomiast żywym, łatwo rozpoznawalnym słowem potocznym.
